آموزش‌‌ اعراب‌ قبل‌ از اسلام‌

در زمینه‌ توانایی‌ خواندن‌ و نوشتن‌، به گزارش مؤلف‌ «فتوح‌ البلدان‌»،‌ در مکه‌ «سفیان‌ بن‌ امیه‌ بن‌عبدشمس‌» و «ابوقیس‌ بن‌ عبدمناف‌ بن‌ زهره‌ بن‌ کلاب‌» از «بشربن‌ عبدالملک‌» نصرانی‌ (اهل‌حیره‌) خط‌ آموختند. اینان‌ اولین‌ کسانی‌ بودند که‌ در مکه‌ خط‌ تعلیم‌ دیدند.

در این‌ زمینه‌ «ابن‌ خلدون‌» ضمن‌ آوردن‌ این‌ نظر، عقیده‌ دیگری‌ را نقل‌ می‌کند، مبنی‌ براینکه‌ عده‌ای‌ معتقدند که‌ قریش‌ خط‌ را از قبیله‌ «ایاد» عراق آموخته‌اند و آن‌ را بر مبنی‌ شعری‌دانسته‌اند:

«قومی‌ که‌ هر گاه‌ همه‌ حرکت‌ کنند ساحت‌ عراق و خط‌ و قلم‌ از آنان‌ است‌.»

ابن‌خلدون‌ این‌ گفتار را دور از حقیقت‌ دانسته‌ است‌ زیرا معتقد است‌: «ایاد» هر چند به‌ ساحت‌عراق فرود آمدند ولی‌ آنان‌ هم چنان‌ بر آداب‌ بادیه‌نشینی‌ بودند، در صورتی‌ که‌ خط‌ از صنایع‌شهرنشینی‌ است‌، بلکه‌ معنی‌ گفتار شاعر این‌ است‌ که‌ ایشان‌ به‌ خط‌ و قلم‌ از دیگر اقوام‌ عرب‌نزدیک‌ترند، زیرا آنان‌ به‌ شهرها و نواحی‌ پیرامون‌ آنها نزدیک‌ می‌باشند.

تعداد باسوادان‌ قریش‌ در هنگام‌ ظهور اسلام‌ را منابع‌، هفده‌ نفر‌ از جمله‌ علی‌بن‌ ابی‌طالب‌، عمربن‌ خطاب‌، عثمان‌ بن‌ عفان‌ و... ذکر کرده‌اند .

مستشرق معروف‌ «دیبس‌» در دائره‌المعارف‌ اسلامی‌ آورده‌ است‌ که‌ تعلیم‌ کودکان‌ درمکتب‌ها، قبل‌ از اسلام‌ نیز دارای‌ سابقه‌ بوده‌ است‌ و برخی‌ کودکان‌ دوره‌ جاهلی‌ خواندن‌ ونوشتن‌ یاد گرفته‌ بودند. البته‌ در قبیله‌ اوس‌ و خزرج‌، این‌ هنر کمتر به‌ چشم‌ می‌خورد و برخی‌ از یهودیان‌ مدینه‌، به‌کودکان‌ خود خواندن‌ و نوشتن‌ تعلیم‌ می‌دادند. بنابر این‌ گزارشات‌، برخی‌ معتقدند که‌ در دوره‌ جاهلیت‌ در شبه‌ جزیره‌ عربستان‌ مراکز آموزشی‌ وجود داشته‌ است‌.

علت‌ این که‌ در دوره‌ قبل‌ از اسلام‌، تعداد اندکی‌ از مردم‌ قریش‌ و یهودیان‌ یثرب‌ با خط‌ و نوشتن‌ آشنا بودند؛ موقعیت‌ طبیعی‌ شبه‌جزیره‌ عربستان‌ بود که‌ جز در قسمت‌ کوچکی‌، جمعیت‌ غیر متمرکز و پراکنده‌ بود، لذا زمینه‌ اصلی ‌و لازم‌ برای‌ پیدایش‌ سواد وجود نداشت‌. اما علت‌ رواج‌ خواندن‌ و نوشتن‌ در مکه‌ و در میان‌ قبیله‌ قریش‌ را شاید بتوان‌ در دلایل‌ زیریافت‌:

1 ـ قریش‌ از مدت ها قبل‌ از اسلام‌، برای‌ تجارت‌ به‌ سوریه‌ و یمن‌ که‌ دارای‌ سنت‌ خواندن‌ ونوشتن‌ بودند، سفر می‌کرد.

2 ـ تولیت قریش‌ از خانه‌ کعبه‌ و ارتباط‌ با قبایل‌ مختلف‌.

3 ـ متانت‌ و اصالت‌ لهجه‌ قریش‌ و برتری‌ آن‌ نسبت‌ به‌ سایر لهجه‌ها.

4 ـ وجود بازارهای‌ معروف‌ عکاظ‌، مجنه‌ و ذی‌ المجاز، محل‌ قرائت‌ اشعار.

/ 3 نظر / 43 بازدید

تحسینت میکنم بخاطر باسوادی نشان دادن اعراب جاهلیت

دانشجوی دکتری تاریخ اسلام

مطلب جالبی بود زیرا ممکن است عده ای که اطلاعات تخصصی در این زمینه ندارند برداشت ی که از دوره جاهلیت دارند به معنای جهل در مقابل علم است. در حالیکه تعبیر جاهلیت به معنای جهل نیست بلکه معیارهایی عملی که بر خلاف شاخص های قرانی باشد کار جاهلی است . این معیارها هم مختص به عرب قبل از اسلام نیست بلکه در هر دوره زمانی و مکانی که معیارها و شاخص های قرآنی عمل نشود دوره جاهلیت است . با این تعریف جاهلیت قرن بیست و یک خیلی شدیدتر و خطرناک تر است. طبق آیات قرآنی شاخص های جاهلیت عبارتند از ؛ بی توجهی به وعده و عید های خداوند؛ تبعیت از حاکمان ناحق؛زیورالات . آرایش هایی که منشا از بین بردن عفت اخلاقی می شود و موارد دیگر . نویسنده محترم که مسئله دانش عرب قبل از اسلام بیان داشته دانش را به معنای سواد خواندن و نوشتن نگرفته و معنای درست نیز همین است. هر چند که در ذهن سطحی نگر برخی افراد سواد تنها به معنای خواندن و نوشتن می دهد. دانش عرب در شعر؛ خطابه؛ قصه گویی به دلیل بالا بودن حافظه آنان به حدی قوی است که قدرت رقابت با آنها نیست. کتابهایی چون؛المفصل قی تاریخ عرب قبل از اسلام ؛ بلوغ الارب آلوسی؛ الاغانی ابوالفرج اصفهانی و

دانشجوی دکتری تاریخ اسلام

کتابهایی چون؛المفصل قی تاریخ عرب قبل از اسلام ؛ بلوغ الارب آلوسی؛ الاغانی ابوالفرج اصفهانی و دهها کتاب دیگر بیانات نویسنده را تایید می کند. انشاالله که کسانی که در مورد این مطالب اظهار نظر می کنند عالمانه و نقادانه با درک معنی و مفهوم نقد و به دور از تعصبات شخصی و عقیدتی مطالب خود را بیان دارند.