رباط و نقش آن در سده های نخست هجری

مسلمانان در ابتدای فعالیت دریایی خود به ساخت رباط یا قصر[1] در مناطق مرزی در سواحل و یا صحرا پرداختند. در این مراکز تعدادی از مسلمانان برای نگهبانی از مرزهای خشکی و دریایی جهت جلوگیری از حملات دشمنان رومی یا بربری خود به پاسبانی مشغول بودند.[2]چنان که در زمان خلافت عمر، استحکامات شهرهای ساحلی مرمت شد و به وسیله معاویه سواحل را از مرابطون[3] پر کرد.[4]به این ترتیب سواحل شام به وسیله یک سلسله استحکامات و مرابطان به هم متصل شد. این جنگجویان به واحدهای جنگی صد نفره تقسیم می شد. در بالای این دژها آتشگاه هایی جهت روشن کردن آتش در شب به وسیله مدافعان، برای زمان نزدیک شدن کشتی های دشمن به سواحل ایجاد شده بود.[5]تعداد رباط ها از دوره معاویه به مرور افزایش یافت.[6]

عباسیان نیز در سواحل رباط هایی  برپا کردند. از جمله آنها می توان به رباط المُنَسْتیر یا قصر الکبیر[7] که به دستور هرثمة بن اعین در سال179-180ق/795-796م ساخته شد، اشاره نمود. این رباط ظاهراً نخستین رباطی است که در افریقیه شهرت بسیار یافت.[8]اغلبیان نیز این پایگاه ها را گسترش دادند. علاوه بر المنستیر، رباط سوسه در خلیج قابس[9]، رباط الفتح، رباط برج خدیجه در ساحل سوسه از مهم ترین رباط های دوره اغلبی است.[10] فاطمیان نیز به برپایی رباط برای حفاظت از سواحل خود توجه کردند.[11]عبدالرحمن دوم اموی در اندلس به ایجاد استحکامات و رباط هایی برای پهلو گرفتن کشتی برپا نمود. وی این پایگاه ها را با برج های دائمی دیده بانی، منجنیق و آتش افکن مجهز کرد.[12]

 


[1]. دشراوی، الخلافة الفاطمیین فی المغرب، 578-579. این نام در سده های بعد به کاروانسراهای بین راهی گفته می شد.

[2]. نصرالله، تاریخ العرب  السیاسی فی المغرب، 264؛ عودی، تاریخ دولت اغلبیان در افریقیه و صقلیه، 352.

[3]. جنگجویانی که در پاسگاه های کوچک مرزی به نگهبانی می پرداختند.

[4]. ابن خلدون، مقدمه، 1/483، بلاذری، فتوح البلدان، ترجمه توکل، 214.

[5]. سالم، التاریخ السیاسی و الحضاری للدولة العربیه، 454.

[6]. عودی، 352.

[7]. ابن تغری بردی،النجوم الزاهرة، 2/89.

[8]. سعاد ماهر، البحریه فی مصر الاسلامیه و آثارالباقیه، 62-63؛ نصرالله، 247؛ مونس، تاریخ و تمدن مغرب، 1/251.

[9]. مونس، 1/247؛ مظفرالعمید، آثار المغرب و الاندلس، 126.

[10]. عودی، 357.

[11]. دشراوی، 578-579.

[12]. نعنعی، تاریخ دولت امویان در اندلس، 203-204.

/ 2 نظر / 13 بازدید
امنه

سلام .من هم در رشته ی تاریخ تحصیل می کنم !خوشحالم از آشنایی با نوشته های شما .

اندیشمند

با سلام وبلاگ بسیار جالبی دارید بنده هم دانشجوی ارشد تاریخ و تمدن دانشگاه تهران هستم خوشحال می شم به وبلاگ بنده سر بزنید http://tarikhtamadon.mihanblog.com یا علی